De Vermijder-Code by Elias Frei
  1. Start
  2. Vermijdende hechtingsstijl
  3. Ben ik vermijdend?

Ben ik vermijdend? Twintig vragen voor een eerlijke blik

Door Elias FreiBijgewerkt op 5 augustus 202611 min leestijd

Bij deze vraag kom je meestal langs een van twee routes. Of iemand heeft je vaak genoeg gezegd dat je afstandelijk bent, of je hebt zelf gemerkt dat hetzelfde blijft gebeuren: het gaat goed, en dan wil je eruit. Deze pagina is twintig vragen en, belangrijker nog, wat de antwoorden wel en niet betekenen.

Voor je begint: wat dit je wel en niet kan vertellen

Kort gezegd

Hechtingsstijlen zijn neigingen die op schalen worden gemeten, geen categorieën waar je bij hoort. Een vragenlijst kan je een richting laten zien en woorden geven voor iets wat je al aanvoelde. Ze kan je niet diagnosticeren, je relaties niet voorspellen en niet zeggen of je moeilijk te beminnen bent. Lees de antwoorden als informatie, niet als oordeel.

In dit materiaal zit een specifieke val die juist nadenkende mensen pakt. Je leest over vermijdende hechting, herkent jezelf, en zet dat in stilte om in bewijs dat jij het probleem was in elke relatie die je hebt gehad. Dat is geen inzicht, dat is schaamte die inzicht als kostuum draagt, en het maakt verandering moeilijker in plaats van makkelijker.

Het bruikbare kader is smaller. Ergens vroeg concludeerde je systeem dat mensen nodig hebben niet veilig was, en bouwde het een manier om ze minder nodig te hebben. Die conclusie klopte waar ze ontstond. Ze produceert nu afstand in situaties waarin afstand niet nodig is. Dat zijn twee verschillende zinnen, en alleen de tweede is een probleem om aan te werken.

Vraag 1 tot 7: hoe je met nabijheid omgaat

Kort gezegd

Het eerste blok vraagt naar je reactie op intimiteit zelf: of je hersteltijd nodig hebt na verbonden momenten, of genegenheid zonder aanleiding raar voelt, of je stil wordt nadat je open bent geweest, en of je juist gebreken opmerkt wanneer het goed gaat.

  1. Heb je na een heel nabije avond de volgende dag afstand nodig?

    Geen vermoeidheid, en niet de behoefte aan stilte van een introvert. Een specifieke trek weg van die persoon, na een goede ervaring met die persoon.

  2. Maakt genegenheid zonder reden je ongemakkelijk?

    Aanraking tijdens seks of bij een afscheid gaat prima. Een hand op je rug in de keuken, die niets betekent behalve verbinding, geeft een kleine schrik die je meestal verbergt.

  3. Heb je er ooit spijt van gehad iemand iets persoonlijks te hebben verteld?

    Niet omdat de ander het misbruikte. Omdat je het had gezegd, punt, en je het de volgende ochtend terug wilde.

  4. Worden kleine gebreken van je partner luider naarmate jullie dichter komen?

    De lach, de berichten, de vrienden. Dingen die in maand twee prima waren, schuren in maand acht, en er is niets aan veranderd.

  5. Maak je een grap wanneer een gesprek serieus wordt?

    Betrouwbaar en met goede timing. Niet omdat je het onderwerp bewust ontwijkt, maar omdat het register zakt voordat je iets besluit.

  6. Is het makkelijker om open te zijn tegen vreemden dan tegen je partner?

    Iemand in de trein, een collega op een congres, iemand die je niet terugziet. Openheid zonder gevolgen is iets anders dan openheid.

  7. Voel je opluchting wanneer afspraken worden afgezegd?

    Zelfs afspraken waar je je op verheugde. Juist die, soms.

Vraag 8 tot 14: hoe je met gevoelens omgaat

Kort gezegd

Het tweede blok gaat over de toegang tot je eigen binnenwereld: of je kunt benoemen wat je voelt, of de emoties van anderen als taken binnenkomen, of je kalm blijft in situaties die je zouden moeten raken, en of je je lichaam hebt zien reageren terwijl je hoofd niets meldt.

  1. Als iemand vraagt wat je voelt, is het eerlijke antwoord dan vaak „ik weet het niet”?

    Geen ontwijking. Een echte leegte waar de informatie zou moeten staan.

  2. Komen gevoelens van anderen binnen als op te lossen problemen?

    Je partner is verdrietig, en jij hoort een opdracht. Als je het niet kunt oplossen voel je je nutteloos, en dan verlaat je de kamer.

  3. Ben je opvallend kalm in situaties die anderen van slag brengen?

    Breuken, begrafenissen, slecht nieuws. Mensen merken op hoe goed je het opneemt, en jij vraagt je in stilte af of er iets aan je ontbreekt.

  4. Spreekt je lichaam je verslag soms tegen?

    Een strakke borst, een snelle hartslag, slecht slapen, terwijl je jezelf als in orde beschrijft. Studies bij vermijdend gehechte volwassenen vinden precies die splitsing tussen een beheerst zelfrapport en verhoogde fysiologische activatie.

  5. Heb je een hekel aan verzoeken om geruststelling?

    Niet aan het verzoek zelf, maar aan wat het oproept: gemanaged worden, iets op afroep moeten leveren.

  6. Ga je goed om met crises en slecht met alledaagse nabijheid?

    Praktische noodgevallen gaan je makkelijk af. Een gewone zondag zonder taak erin is zwaarder dan hij zou moeten zijn.

  7. Vind je dankbaarheid en complimenten ongemakkelijk?

    Hardop gewaardeerd worden geeft de drang om af te buigen, te bagatelliseren of weg te gaan.

De vraag is niet of je kunt liefhebben. De vraag is of je jezelf nodig kunt laten zijn zonder een uitgang in zicht. De Vermijder-Code, hoofdstuk 8

Vraag 15 tot 20: binding en einden

Kort gezegd

Het derde blok kijkt naar de boog van je relaties: of je interesse zakt zodra je gekozen bent, of je een uitgang beschikbaar houdt, of de aantrekkingskracht van onbeschikbare mensen je bekend voorkomt, en hoe je het einde van een relatie beleeft vergeleken met degene die je verliet.

  1. Zakt je interesse zodra iemand je duidelijk wil?

    De jacht was boeiend. Op het moment dat het zeker werd, ging er iets uit, en je kon het niet uitleggen, niet aan haar en niet aan jezelf.

  2. Heb je in de meeste relaties een uitgang open gehouden?

    Niet per se vreemdgaan. Een eigen woning, een plan voor later, een onuitgesproken voorbehoud dat dit misschien niet blijvend is.

  3. Ben je aangetrokken geweest tot mensen die niet beschikbaar waren?

    Grote afstand, de partner van iemand anders, iemand die niet hetzelfde wilde. Herhaaldelijk, niet één keer.

  4. Is je eerste reactie na een breuk opluchting?

    En komt het verdriet maanden later, vaak wanneer er iets anders in je leven misgaat?

  5. Idealiseer je een ex die je destijds niet wilde?

    Degene die ontsnapte, die opmerkelijker wordt naarmate ze langer weg is, en die iedereen die aanwezig is handig uitsluit.

  6. Heeft meer dan één partner hetzelfde over je gezegd?

    Andere mensen, andere relaties, dezelfde zin over afstand. Die herhaling is het meest zeggende punt op deze hele lijst.

Wat je met je antwoorden doet

Kort gezegd

Zoek het patroon, niet het aantal. Vermijdende hechting laat zich zien als afstand die toeneemt met intimiteit en zich bij verschillende partners herhaalt. Als je terugtrekking aan één specifieke relatie hangt, of met een zware levensfase kwam, ligt de verklaring waarschijnlijk elders. Als het de vorm is geweest van elke nabije relatie die je hebt gehad, past dit kader.

Waarschijnlijk geen hechting

Je trok je terug tijdens een jaar van rouw of burn-out. Je hebt hersteltijd nodig na elk sociaal contact, ook met vrienden. Je bent afstandelijk bij één bepaalde partner en was dat bij anderen niet. De afstand begon na een concrete vertrouwensbreuk.

De vermijdende vorm

De afstand komt na goede fasen, niet na slechte. Hij duikt op bij iedereen met wie je dichtbij komt. Je kunt hem verder terug volgen dan welke afzonderlijke relatie ook. Betrouwbaar gewild worden verlaagt je interesse.

Twee antwoorden verdienen extra gewicht. Vraag 20, omdat andere mensen die onafhankelijk van elkaar hetzelfde zien sterker bewijs zijn dan je eigen verslag. En vraag 15, omdat een daling van de interesse precies op het moment van gekozen worden dicht bij een handtekening van het patroon komt.

Wat je met een ja doet

Kort gezegd

Doe minder dan je op het punt staat te doen. Geen bekentenis, geen excuustournee, geen beslissing over de relatie. De ene vaardigheid waar al het andere op rust is het opmerken van de terugtrekdrang terwijl hij gebeurt, zonder ernaar te handelen en zonder hem te behandelen als bewijs van een karakterfout. Begin daar, een paar weken lang.

  • Benoem het in stilte, op het moment zelf. „Daar is het.” Meer niet. Een halve seconde ruimte tussen de impuls en het gedrag is het hele begin.
  • Kondig je diagnose niet aan. Een partner vertellen dat je vermijdend bent wordt vaak een verklaring die vrijpleit, niet een stap die iets verandert.
  • Kies één kleine tegenzet. Een bericht beantwoorden dat je normaal zou laten liggen. Tien minuten langer in de kamer blijven. Klein en herhaald wint van groot en eenmalig.
  • Reken op ongemak, niet op een ramp. Aanwezig blijven terwijl je systeem afstand wil, voelt oprecht onaangenaam. Het is niet gevaarlijk, en het wordt makkelijker.
  • Reken in jaren, niet in weken. Onderzoek naar verworven veilige hechting beschrijft een langzame verandering door herhaalde corrigerende ervaring, meestal met begeleiding.

Waar het patroon vandaan komt, en waarom het destijds klopte, staat in hoe vermijdende hechting ontstaat. Hoe veranderen er werkelijk uitziet, staat in vermijdende hechting overwinnen.

Belangrijk: dit is een hulpmiddel voor zelfreflectie, geen diagnose, en het is geen reden om te concluderen dat je niet te beminnen bent. Als je je na het lezen slechter over jezelf voelt in plaats van helderder, is dat het bespreken waard met een therapeut. In crisis: 113 Zelfmoordpreventie via 0800 0113. Noodgevallen: 112.

Veelgestelde vragen

Kan ik mezelf een hechtingsstijl diagnosticeren?

Hechtingsstijlen zijn geen diagnoses, dus er valt niets te diagnosticeren. Ze beschrijven neigingen in hoe een zenuwstelsel met nabijheid omgaat, gemeten op schalen en niet in categorieën. Een vragenlijst als deze kan je een richting laten zien. Ze kan geen oordeel geven, en geen enkele eerlijke bron zal je er een aanbieden.

Wat als ik mezelf ook in de angstige vragen herken?

Dat komt vaak voor en het heeft een naam: angstig-vermijdende hechting, soms gedesorganiseerd genoemd. Je wilt nabijheid en bent er tegelijk bang voor, dus je gaat naar mensen toe en daarna bij diezelfde mensen weg. Het is het zwaarste patroon om mee te leven, en het reageert op hetzelfde werk, alleen langzamer.

Betekent vermijdend zijn dat ik slecht ben in relaties?

Het betekent één specifiek ding: je systeem heeft geleerd dat mensen nodig hebben riskant is, dus zet het het signaal zachter. Dat kost je iets in intimiteit en het zegt niets over je loyaliteit, je fatsoen of je vermogen om lief te hebben. Heel veel vermijdend gehechte mensen hebben lange, stabiele relaties.

Op hoeveel vragen moet ik ja antwoorden?

Er is geen drempel, en er een verzinnen zou schijnprecisie zijn. Wat telt is de vorm: groeit je afstand wanneer het dichterbij komt, en duikt hij op bij elke partner in plaats van bij één. Twee duidelijke ja’s op de nabijheidsvragen zeggen meer dan tien verspreide.

Kan het iets anders zijn dan hechting?

Ja, en deels is het dat vaak ook. Depressie, burn-out, rouw, trauma, autisme en ADHD kunnen allemaal een terugtrekking opleveren die van buiten identiek oogt. Het onderscheidende kenmerk van vermijdende hechting is dat ze juist door intimiteit wordt uitgelokt, niet door eisen of prikkels in het algemeen.

Ik heb op bijna alles ja gezegd. Wat nu?

Niets dramatisch, en zeker geen bekentenis aan je partner vanavond. Leef er eerst een week mee. De nuttigste volgende stap is het moment opmerken waarop de drang om je terug te trekken opkomt, zonder ernaar te handelen en zonder erover te oordelen. Al het andere bouwt op die ene vaardigheid.

Verder lezen

Zenuwstelsel

Waarom nabijheid als druk voelt

Waarom „wij” als een dreiging klinkt, wat differentiatie betekent en hoe je nabijheid aanbiedt zonder dat ze als inbreuk aankomt.

Bronnen en verder lezen
  1. Bartholomew, K. & Horowitz, L. M. (1991): Attachment Styles among Young Adults: A Test of a Four-Category Model. Journal of Personality and Social Psychology, 61(2), 226–244. DOI
  2. Fraley, R. C., Waller, N. G. & Brennan, K. A. (2000): An Item Response Theory Analysis of Self-Report Measures of Adult Attachment. Journal of Personality and Social Psychology, 78(2), 350–365. DOI
  3. Mikulincer, M. & Shaver, P. R. (2016): Attachment in Adulthood: Structure, Dynamics, and Change. 2e druk. New York: Guilford Press. Web
  4. Diamond, L. M., Hicks, A. M. & Otter-Henderson, K. (2006): Physiological Evidence for Repressive Coping among Avoidantly Attached Adults. Journal of Social and Personal Relationships, 23(2), 205–229.
  5. Hazan, C. & Shaver, P. (1987): Romantic Love Conceptualized as an Attachment Process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524. DOI