De Vermijder-Code by Elias Frei
  1. Start
  2. Vermijdende hechtingsstijl
  3. Blijven of gaan?

Blijven of gaan? Twaalf vragen om te beslissen

Door Elias FreiBijgewerkt op 5 augustus 202612 min leestijd

Deze pagina neemt de beslissing niet voor je, en ze zegt niet dat je moet gaan. Ze geeft je de vier signalen waar het hechtingsonderzoek naar wijst voor het moment waarop geduld omslaat in zelfvernietiging, en twaalf vragen die concreet genoeg zijn om echt te beantwoorden.

De vraag die eerst gesplitst moet worden

Kort gezegd

„Moet ik blijven?” is niet te beantwoorden omdat de vraag twee dingen samenvoegt: of verandering mogelijk is, en of jij de weg daarheen kunt dragen. Haal ze uit elkaar. De eerste gaat over zijn gedrag, de tweede over jouw toestand. Bijna elke vastgelopen beslissing zit vast omdat alleen de eerste ooit wordt gesteld.

De meeste mensen in deze positie besteden jaren aan de vraag of hij zou kunnen veranderen. Dat is begrijpelijk en het leidt nergens heen, want het antwoord is altijd „in theorie wel”. De tweede vraag, of jij dit kunt dragen terwijl hij het werk wel of niet doet, wordt zelden gesteld, terwijl je daar de beslissing mee neemt.

De vier uitstapsignalen

Kort gezegd

Vier signalen wijzen erop dat een relatie met een vermijdende partner geen basis meer heeft om zich te ontwikkelen: het werk is volledig eenzijdig, de prijs is je gezondheid, het patroon van onregelmatige beloning, en het aanhoudend weigeren van basisbehoeften. Los van elkaar zijn het waarschuwingen. Samen zijn ze een antwoord.

  1. Het werk is eenzijdig

    Geduld kan geen permanente toestand zijn als er niets terugkomt. Het signaal: hij weigert absoluut over het patroon te praten, ontkent elk probleem, of zegt dingen als „als je niet gelukkig bent, zoek dan iemand anders”. Daarmee valt de grond weg waarop iets zou kunnen groeien.

  2. De prijs is je gezondheid

    Was je levendiger, vrolijker, zekerder vóór deze relatie? Het signaal: verstoorde slaap, angst, gewichtsverandering, een zelf dat tot een minimum is gekrompen. Geen enkele hoeveelheid begrip voor zijn code rechtvaardigt jouw eigen afbrokkeling.

  3. Het casinoprincipe

    Sommige partners geven precies genoeg nabijheid om je te houden en trekken die terug zodra je je veilig voelt. Skinner liet zien dat onvoorspelbare beloning het hardnekkigste gedrag oplevert dat er bestaat, hetzelfde schema als een gokautomaat. Het signaal: je wacht weken op één moment van warmte om al het andere te rechtvaardigen.

  4. Basisbehoeften geweigerd

    Je hebt recht op communicatie, op lichamelijke intimiteit, op samen plannen en op emotionele veiligheid. Het signaal: dat ontbreekt blijvend, en elke poging het aan te kaarten wordt afgedaan als druk of drama.

Je kunt niemand dwingen van je te houden. Maar je kunt ophouden met graven naar water in een put die is drooggevallen. De Vermijder-Code, hoofdstuk 7

De twaalf vragen

Kort gezegd

Ze zijn met opzet concreet, want vage vragen leveren vage antwoorden op. Schrijf ze op en beantwoord ze op papier in plaats van in je hoofd. Het patroon van de antwoorden telt zwaarder dan elk antwoord apart, en die waarbij je aarzelt zijn meestal de veelzeggende.

Twaalf vragen voor de beslissing om te blijven of te gaan
#Vraag
1Noem één ding dat concreet beter is dan een jaar geleden. Lukt dat?
2Worden de terugtrekfasen korter, of alleen vertrouwder?
3Heeft hij het patroon ooit zelf benoemd, zonder dat jij begon?
4Zou je je beste vriendin in deze relatie willen zien?
5Praat je met iemand eerlijk over de relatie, of ben je gaan bijschaven?
6Hoeveel van je week gaat op aan het managen van zijn stemming?
7Als je je nog vijf jaar precies zo voorstelt, wat doet je lichaam dan?
8Blijf je voor hem, of voor de versie van hem die je één keer zag?
9Wat heb je opgegeven dat voor jou belangrijk was?
10Als hij nooit iets verandert, is er dan nog genoeg?
11Ben je bang hem te verliezen, of bang om alleen te zijn?
12Wat zou je de komende drie maanden moeten zien om anders te voelen?

Vraag 10 is degene die de meeste gevallen beslist. Al het andere is voorspelling; die ene gaat over het heden, en het heden is het enige waarover je betrouwbare informatie hebt.

Waarom je niet kunt loslaten terwijl je het weet

Kort gezegd

Omdat weten en kunnen verschillende systemen zijn. Intermitterende beloning maakt een binding waar redeneren niet bij komt, en sociale afwijzing activeert hersengebieden die ook bij lichamelijke pijn betrokken zijn. Heb je vier keer besloten en ben je vier keer gebleven, dan is dat geen karakterzwakte. Het is een geconditioneerde reactie, en die heeft structuur nodig, geen extra inzicht.

Dit doet ertoe omdat de meeste mensen hier zelfverachting bovenop alles stapelen: ze weten wat er gebeurt, kunnen er niet naar handelen, en concluderen dat er iets mis is met hen. Er is niets mis met hen. Ze zitten in een beloningsschema dat er per ongeluk op is gebouwd maximaal te blijven plakken.

Wat daartegen werkt is niet meer analyse maar structuur van buitenaf: een vastgestelde termijn, een geschreven lijst, mensen die weten wat je besloten hebt, en afstand die op het moment zelf niet onderhandelbaar is. Daar dient geen contact eigenlijk voor.

Als je besluit te blijven

Kort gezegd

Blijven is een geldige beslissing, en het is iets anders dan wachten. Blijven betekent: je aanvaardt de huidige stand als vertrekpunt, je stelt een termijn en drie controleerbare markers, en je houdt je eigen leven intact wat er ook gebeurt. Wachten betekent dat je je leven op pauze zet tot hij beweegt.

  • Stel een termijn. Drie of zes maanden, opgeschreven, met een datum. Beslissingen zonder einde zijn geen beslissingen.
  • Kies drie controleerbare markers. Niet „opener”, maar dingen die je kunt aanwijzen: een geboekte afspraak, een terugkeersignaal tijdens een terugtrekking, een gesprek dat hij begon.
  • Vertel het aan één iemand. Een beslissing die niemand kent, is een beslissing die je elke week stil kunt herzien.
  • Bouw op wat je hebt opgegeven. De vriendschappen, de hobby, de plannen. Niet als drukmiddel, maar als eigen grond.

Als je besluit te gaan

Kort gezegd

Reken erop dat de beslissing een tijd lang verkeerd voelt. De opluchting komt later, de twijfel meteen, en er komt zeer waarschijnlijk een warme fase van zijn kant die precies aankomt wanneer jij begonnen bent te bewegen. Die timing is geen teken dat je het mis had. Het is het patroon dat doet wat het doet zodra er afstand ontstaat.

Weggaan is geen oordeel over hem en geen bewijs dat je te weinig deed. Een relatie heeft twee mensen nodig die bereid zijn hun eigen angsten aan te kijken. Als er maar één dat doet, is het einde niet de mislukking van degene die het deed.

Wat daarna komt, inclusief het verschil in timing dat de eerste maanden zo pijnlijk maakt, staat hier: hoe zij een breuk verwerken.

Belangrijk: dit is een kader voor een moeilijke beslissing, geen therapie. Een beslissing van deze omvang verdient het besproken te worden met iemand die je hele situatie kent. Als je bang bent voor de reacties van je partner, geldt dit kader niet: in Nederland is Veilig Thuis bereikbaar via 0800 2000, gratis en dag en nacht. In crisis: 113 Zelfmoordpreventie via 0800 0113. Noodgevallen: 112.

Veelgestelde vragen

Hoeveel tijd moet ik een vermijdende partner geven?

Tijd is de verkeerde maat, beweging de juiste. Zes maanden met zichtbare ontwikkeling zeggen meer dan drie jaar zonder iets. Kijk niet hoe lang je hebt gewacht, kijk of de terugtrekfasen korter worden, of hij uit zichzelf terugkomt en of hij kan benoemen wat er gebeurde. Zonder die beweging verlengt meer tijd alleen het wachten.

Wat is het casinoprincipe?

Sommige vermijdende partners geven precies genoeg nabijheid om je te houden en trekken die terug zodra je je veilig voelt. B. F. Skinner liet zien dat onregelmatige, onvoorspelbare beloning het hardnekkigste gedrag oplevert dat er is, hetzelfde principe waarop een gokautomaat draait. Voelt de relatie als een verslaving, dan is dat geen zwakte maar conditionering.

Is weggaan een mislukking?

Nee. Een relatie heeft twee mensen nodig die bereid zijn hun eigen angsten aan te kijken. Als er maar één werkt, is dat niet de mislukking van degene die werkt. Weggaan betekent niet dat je te weinig kon doen, het betekent dat je hebt herkend wat zonder de ander niet mogelijk is.

Wat als ik niet kan beslissen?

Neem dan een kleinere beslissing. Stel een termijn, drie of zes maanden, en drie controleerbare dingen die in die tijd moeten bewegen. Aan het eind kijk je naar de lijst, niet naar je gevoel. Dat verandert de vraag „kan ik dit dragen?” in „is er iets gebeurd?”, en die tweede is te beantwoorden.

Zou hij kunnen veranderen als ik weg ben?

Soms, en dat is de bitterste versie. Sommige mensen beginnen pas met hun eigen werk nadat er een echt verlies is geweest. Het is niet te plannen en het is geen reden om te blijven. Wie weggaat om de ander te laten veranderen, is niet echt weggegaan.

Hoe onderscheid ik echte hoop van wensdenken?

Echte hoop rust op gedrag dat al heeft plaatsgevonden. Wensdenken rust op potentieel, beloftes of een paar goede weken. Een simpele toets: als je je hoop verantwoordt, noem je dan iets wat hij deed, of iets wat hij zou kunnen zijn?

Verder lezen

Bronnen en verder lezen
  1. Skinner, B. F. (1953): Science and Human Behavior. New York: Macmillan. Web
  2. Mikulincer, M. & Shaver, P. R. (2016): Attachment in Adulthood: Structure, Dynamics, and Change. 2e druk. New York: Guilford Press. Web
  3. Johnson, S. (2008): Hold Me Tight: Seven Conversations for a Lifetime of Love. New York: Little, Brown. Web
  4. Eisenberger, N. I., Lieberman, M. D. & Williams, K. D. (2003): Does Rejection Hurt? An fMRI Study of Social Exclusion. Science, 302(5643), 290–292. DOI
  5. Levine, A. & Heller, R. (2010): Attached: The New Science of Adult Attachment. New York: Tarcher/Penguin. Web